De opkomst van artificiële intelligentie in de diersector

Artificiële Intelligentie (AI) ontwikkelt zich in hoog tempo en speelt een steeds grotere rol in ons dagelijks leven. Wat voorheen als een ontwikkeling voor de toekomst werd beschouwd, maakt inmiddels deel uit van uiteenlopende producten en diensten die in het dagelijks gebruik als vanzelfsprekend worden ervaren.

Wat is Artificiële Intelligentie (AI)?

Artificiële Intelligentie, kortweg AI, is een verzamelnaam voor technologieën die in staat zijn om taken uit te voeren die voorheen enkel door mensen werden gedaan. Denk aan het herkennen van patronen, het verwerken van grote hoeveelheden data en het nemen van beslissingen op basis van deze analyses. Een herkenbaar en alledaags voorbeeld is de grammatica- en spellingscontrole in tekstverwerkers. 

Wat AI onderscheidt van andere technologieën, is het vermogen om te leren en zich aan te passen. De technologie maakt gebruik van regels die door mensen zijn opgesteld of zelfstandig worden afgeleid uit data. Door training met grote datasets kunnen deze systemen hun prestaties continu verbeteren. Dankzij deze eigenschappen wordt AI inmiddels toegepast in uiteenlopende sectoren en alledaagse toepassingen. 

Het Trendpanel onderzoek van 2025 laat zien dat de bekendheid van AI onder het publiek nog beperkt is, zie Figuur 1. Zo geeft 40% van de respondenten (N = 1412) aan weinig tot geen bekendheid te hebben met AI, terwijl 48% zegt enigszins bekend te zijn met de technologie. Ondanks deze cijfers maken veel mensen dagelijks gebruik van AI, vaak zonder zich daarvan bewust te zijn, bijvoorbeeld via automatische tekstcorrectie of gezichtsherkenning op smartphones. De vraag is echter in hoeverre huisdiereigenaren AI al gebruiken of zullen gaan inzetten in de toekomst. 

Slimme technologieën voor huisdieren 

Het gebruik van slimme technologieën in de huisdierensector, zoals Internet of Things (IoT)-apparaten en AI-gestuurde systemen, lijkt toe te nemen onder huisdiereigenaren. Slimme IoT- apparaten, zoals de smart collars, GPS-trackers, automatische voerbakken en gezondheidstrackers voor huisdieren genereren grote hoeveelheden data over bijvoorbeeld beweging, slaappatronen, eetgedrag en gezondheidssignalen. 

 
De wereldwijde markt voor “slimme” huisdier-technologieën groeit ieder jaar. Het gebruik van wearables bij huisdieren is met 42% gegroeid tussen 2022 en 2024. Daarnaast namen GPS-trackingsystemen wereldwijd met 38% toe en stegen de uitgaven aan slimme huisdieroplossingen in de afgelopen twee jaar met 28%. Figuur 2 illustreert de verwachte groei van de wereldwijde pettech-markt tussen 2025 en 2035. 

Hoewel de wereldwijde markt groeit, is de vraag hoe Nederlandse huisdiereigenaren kijken naar het gebruik van AI voor hun huisdier. Deze bereidheid om AI in te zetten voor het monitoren of verbeteren van de gezondheid en het welzijn van huisdieren verschilt onder huisdiereigenaren. Ongeveer 40% van de respondenten geeft aan waarschijnlijk of zeker geen gebruik te willen maken van AI-toepassingen voor hun huisdier, zie Tabel 1. Daartegenover staat dat ongeveer 30% hier wel voor openstaat of verwacht AI-toepassingen te gaan gebruiken, terwijl een aanzienlijk deel (32,86%) nog twijfelt. Deze verdeling laat zien dat er interesse bestaat in AI-toepassingen, maar dat er anderzijds ook terughoudendheid en onzekerheid is. 



Toepassingen en voordelen van AI in de veterinaire sector

In de veterinaire sector maakt inmiddels bijna 30% van de dierenartsen gebruik van AI-gestuurde beeldvormingsanalyse om medische diagnoses te ondersteunen. Deze technologie helpt bij het sneller en nauwkeuriger herkennen van ziektes door röntgenbeelden en andere medische data te interpreteren, wat leidt tot efficiëntere zorg en betere behandelresultaten voor huisdieren. AI fungeert hierbij vooral als ondersteunend hulpmiddel, wat ervoor kan zorgen dat dierenartsen meer tijd overhouden voor complexe zorg en persoonlijk contact. Deze professionele toepassingen laten zien dat AI niet bedoeld is om menselijk handelen te vervangen, maar om zorg en besluitvorming te ondersteunen, wat indirect kan bijdragen aan een grotere acceptatie van AI onder huisdiereigenaren. 

De zorgen rondom AI 

Toch blijft een aanzienlijk deel van de bevolking afstand houden van slimme apparaten, omdat ze er simpelweg geen behoefte aan hebben (83%) of vanwege zorgen over privacy, beveiliging en kosten. Privacy en gegevensbeveiliging vormen volgens het onderzoek van Trendpanel (N=1412) de grootste zorg onder huisdiereigenaren, gevolgd door controleverlies of afhankelijkheid van technologie en ethische kwesties zoals bias in AI-systemen, zie Figuur 3. Werkgelegenheid en banenverlies worden minder vaak genoemd, maar uit onderzoek van de Boston Consulting Group blijkt dat een meerderheid van de Nederlanders zich toch zorgen maakt over het verdwijnen van banen door AI en automatisering. 

Ethische zorgen en bias 

Naast deze algemene zorgen spelen ook inhoudelijke en ethische vraagstukken een belangrijke rol in de discussie rondom AI. Een bekend probleem is de zogenaamde “black box”-problematiek, waarbij het vaak onduidelijk is hoe een AI-systeem tot een bepaalde uitkomst komt en wie verantwoordelijk is wanneer deze uitkomst onjuist blijkt. Dit gebrek aan transparantie hangt samen met andere beperkingen in de betrouwbaarheid van AI. Zo kan generatieve AI overtuigende maar feitelijk onjuiste informatie produceren, zogenoemde hallucinaties. Dergelijke fouten kunnen voortkomen uit gebrekkige trainingsdata of uit programmeer- en ontwerpfouten. Daarnaast kunnen AI-systemen bias bevatten doordat zij worden getraind op historische data waarin bestaande vooroordelen en ongelijkheden zijn verwerkt. Hierdoor is bias niet alleen een technisch probleem, maar ook een sociaal-maatschappelijk vraagstuk. 

Ook het gedrag van gebruikers speelt hierbij een belangrijke rol. Onderzoek toont aan dat gebruikers geneigd zijn om AI-uitkomsten snel te vertrouwen, zelfs wanneer deze niet volledig accuraat zijn. Dit fenomeen, bekend als automation bias, kan ertoe leiden dat onjuiste informatie wordt overgenomen in besluitvormingsprocessen. 

AI-toepassingen in de huisdierensector bieden enerzijds kansen voor betere monitoring, zorg en ondersteuning, maar brengen anderzijds risico’s met zich mee. Omdat fouten zowel in de technologie als in het gebruik ervan kunnen ontstaan, is het van belang dat AI niet wordt beschouwd als een volledig betrouwbare bron, maar als een ondersteunend hulpmiddel waarbij kritisch denken essentieel blijft. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat huisdiereigenaren openstaan voor technologische en AI‑ondersteunde zorg, mits deze de rol van de dierenarts niet vervangt.